Yöresel Olanın Yozlaşması: Şenlikten Ranta Giden Yol

Bir zamanlar büyük şehirlerin meydanlarında kurulan yöresel ürün şenlikleri, Anadolu’nun bereketli topraklarından taşan kokularla dolardı. Bir köy kadınının sabah serinliğinde yoğurdu mayalarken ettiği dua, bir dedenin torununa miras bıraktığı zeytin ağacı, dağ eteklerinde kurutulan kekik… Hepsi şehirle buluşur; hem üretici kazanır, hem tüketici güvenle alışveriş yapardı.

Ama artık o şenlikler başka bir şeye dönüştü.
Adı aynı kalsa da ruhu çoktan yitip gitti.

Bugün “Yöresel Ürünler Günleri” adıyla düzenlenen birçok etkinlikte, ne yöre kaldı ne ürün. Tezgâhların çoğu o yörenin insanına değil, büyük şehirdeki aracılara ait. Üzerinde “Köy Peyniri” yazan ambalajdan market ürünü çıkıyor; “Ev yapımı reçel” diye satılan kavanozlar endüstriyel üretim hattından geliyor. İthal kuruyemişler, sahte ballar, fabrikasyon ürünler…
Bir zamanlar otantik olan her şey, bugün sadece bir dekor hâline geldi.

Bu durum yalnızca ticari bir aldatmaca değil; aynı zamanda derin bir kültürel tahribat. Çünkü yöresellik, bir ürünün menşeinden ibaret değildir. Her ürünün ardında bir hikâye, bir emek, bir gelenek, bir vefa vardır. Yöresel ürün, toprağın diliyle konuşur; geçmişin izini taşır, geleceğe umut bırakır.

Peki şimdi ne görüyoruz?

Aynı ürün, farklı şehirlerin adıyla defalarca satılıyor.
Gerçek üreticiler yüksek stant ücretleri nedeniyle bu etkinliklere katılamıyor.
Tüketici ise “doğal” sandığı ürünü yine “doğal” etiketiyle aldatılarak satın alıyor.

Bu tablo yalnızca bir ekonomik haksızlık değil; aynı zamanda bir kültürel yabancılaşmadır.
Çünkü biz, köyümüzün tereyağını, yaylamızın balını, ninelerimizin ördüğü yazmaları, dedelerimizin yaptığı pekmezleri kaybediyoruz. Dahası, bu kaybı “şenlik” diye alkışlıyoruz.

Oysa bu etkinlikler doğru kurgulansa…
Gerçekten yerel üreticiye yer açılsa…
Aracılar değil üreticiler kazansa…
Şehirli tüketiciyle köylü üretici arasında bir gönül köprüsü kurula bilse…

İşte o zaman bu şenlikler sadece midemizi değil, ruhumuzu da doyurur.

Yöresel ürünler günleri, bir alışveriş panayırı değil; bir kültürel buluşma, bir vefa sahnesi, bir hafıza tazeleme alanı olmalıdır.
Her tezgâh bir hikâye anlatmalı, her ürün bir yörenin sesi olmalıdır.

Yoksa bu gidişle ne köy kalacak, ne de köy ürünü.
Sadece tabelalarda “yöresel” yazacak; içi boş, ruhsuz, sahte bir kelime olarak…

Neşat Yalçın
Nasifoğulları Doğal ve Organik Yöresel Ürünleri
nesatyalcin@gmail.com